Máy bay lên chiến khu

Chúng tôi đem những thắc mắc này tìm đến Đại tá Nguyễn Hữu Đạc -Giám đốc Bảo tàng thì được anh cho biết: Có một câu chuyện ghi trong cuốn “Lịch sử Sư đoàn Không quân 371”. Sau Ngày Độc lập, dù chính quyền non trẻ thiếu thốn đủ bề nhưng việc bàn giao tài sản cho cựu hoàng Bảo Đại được tiến hành rất nghiêm túc. Máy bay, ô tô, những thứ được coi là quà biếu của Pháp dành cho cựu hoàng, chính quyền đã để lại cho ông sử dụng. Nhưng cựu hoàng, có lẽ vì cảm thông, đã nhất quyết tặng lại hai chiếc máy bay cho chính quyền cách mạng. Chính phủ đã chấp nhận với ý định thành lập một câu lạc bộ không quân, huấn luyện phi công, đặt nền móng cho sự phát triển lực lượng không quân sau này.

Ngày 9 tháng 3 năm 1949, Bộ Quốc phòng -Tổng tư lệnh quyết định thành lập Ban nghiên cứu không quân thuộc Bộ Tổng tham mưu. Ban có nhiệm vụ xây dựng cơ sở nghiên cứu bước đầu về không quân, tìm hiểu hoạt động của không quân Pháp. Hai máy bay của Bảo Đại có tên là Tiger Moth và Morane Saulnier. Chiếc Tiger Moth là loại máy bay một động cơ, do Anh chế tạo, hai tầng cánh, hai chỗ ngồi, thân bọc vải, tốc độ chậm, có thể hạ cánh ở sân bay ngắn, hẹp, kể cả trên đồng cỏ. Không quân Anh dùng để tập lái và liên lạc. Chiếc Morane Saulnier do Pháp chế tạo là loại máy bay thể thao một động cơ, thân kim loại, một tầng cánh, hai chỗ ngồi. Đồng chí Tạ Quang Bửu - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ cho đồng chí Phan Phác, Cục trưởng Cục Quân huấn tổ chức đưa máy bay ra bằng tàu hỏa (sau khi tháo cánh) và đưa lên Kim Đái, Sơn Tây. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, hai chiếc máy bay tiếp tục được tháo rời, chuyển bằng thuyền lên Bình Ca, rồi lên Soi Đúng (Tuyên Quang).

Để tìm hiểu sâu hơn về quá trình sử dụng hai chiếc máy bay vào huấn luyện và học tập của Ban Nghiên cứu không quân thời đó, tôi đã tìm đến Đại tá Nguyễn Tâm Trinh là thành viên đội huấn luyện của Ban từ những ngày đầu tiên. Bên cạnh đó, tôi còn được nghe ông Nguyễn Trọng Uyển là con trai của ông Nguyễn Văn Đống -một trong hai người trông coi và bảo dưỡng hai chiếc máy bay của cựu hoàng Bảo Đại. ông Nguyễn Văn Đống, quê ở phường Sở Dầu, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, từng là lính thuộc địa Pháp tham gia đại chiến thế giới thứ nhất. Được đào tạo nghề chữa lắp ráp máy bay tại Pháp với bằng tốt nghiệp hạng nhì cùng với sắc phong cửu phẩm của vua Bảo Đại. ông đã có thời gian làm việc cho Hãng Hàng không AirFrance của Pháp tại các trường bay Tân Sơn Nhất, Gia Lâm, Bạch Mai. Sau này ông Nguyễn Trọng Uyển được cha trực tiếp đưa vào xưởng của Ban nghiên cứu làm việc. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ông Uyển chuyển sang Cục Điện ảnh công tác cho đến khi về hưu. ông Uyển kể lại: